Deze paragraaf gaat in op handhaving bij normovertreding en de uitgangspunten die de ATKM ten grondslag legt aan haar handhavingsbeleid. De ATKM heeft vanuit haar wettelijke taken bezien de mogelijkheid om op het openbare deel van het internet

8 Het betreft hier het deel van het internet dat direct kan worden benaderd, al dan niet met automatische registratie of toelating. Beoordeling, selectie en/of toelating door middel van een menselijke beslissing valt daar niet onder.

zelf – dus ook zonder voorafgaande melding – online kinderpornografisch of terroristisch materiaal te detecteren.

De ATKM richt zich allereerst op het detecteren van online kinderpornografisch en terroristisch materiaal. Wanneer de ATKM online gedetecteerd materiaal vervolgens als kinderpornografisch of terroristisch beoordeelt, zal de ATKM vervolgens een (verwijderings)bevel uitvaardigen.

9 De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal spreekt over een bevel en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud over een verwijderingsbevel. Wanneer bij dezelfde aanbieder vaker online terroristisch materiaal wordt gevonden, kan de ATKM een blootstellingsbesluit nemen. De aanbieder moet dan maatregelen nemen om te voorkomen dat opnieuw terroristisch materiaal online verschijnt.

Als bestuursrechtelijke autoriteit is de ATKM bevoegd om aanbieders van hostingdiensten (en voor kinderpornografisch materiaal onder voorwaarden aanbieders van communicatiediensten)

10 Artikel 6, tweede lid, van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal bepaalt dat het bevel, indien het niet kan worden gericht tot een aanbieder van hostingdiensten, het gericht kan worden tot een aanbieder van een communicatiedienst.

te bevelen om online terroristisch of kinderpornografisch materiaal te verwijderen of ontoegankelijk te maken. In Bijlage I is de reikwijdte van deze bevoegdheid in de specifieke wetten uitgewerkt.

Vervolgens beoordeelt de ATKM of het (verwijderings)bevel is nageleefd door te controleren of het desbetreffende materiaal binnen de gestelde termijn is verwijderd of ontoegankelijk is gemaakt. Wanneer de aanbieder van hostingdiensten géén, niet tijdig of op een onjuiste manier gehoor geeft aan het (verwijderings)bevel kan normconform gedrag worden bereikt door te handhaven met de inzet van instrumenten (hierna: ‘handhavingsinstrumenten’). De ATKM kan op grond van beide wetten als formeel handhavingsinstrument een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom opleggen. De ATKM handhaaft daar waar nodig is, echter het uitgangspunt is dat de ATKM optreedt wanneer zij bekend is met een overtreding (dus niet gedogen). In paragraaf 4 wordt nader ingegaan op het onderscheid en inzet van informele en formele handhavingsinstrumenten.

De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud kennen verschillen als het gaat om de definitiebepaling van ‘aanbieders van hostingdiensten’ (zie Bijlage II) maar ook de verplichting voor een aanbieder van hostingdiensten, namelijk het moeten verwijderen of ontoegankelijk maken van het online gedetecteerd materiaal. Op grond van Verordening (EU) 2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 inzake het tegengaan van de verspreiding van terroristische online-inhoud kan de ATKM een aanbieder van hostingdiensten bevelen om het online gedetecteerd terroristisch materiaal binnen een bepaalde termijn te verwijderen óf ontoegankelijk te maken. Op grond van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal kan de ATKM een aanbieder van hostingdiensten (of onder voorwaarden aanbieder van communicatiediensten) bevelen om online gedetecteerd kinderpornografisch materiaal binnen een bepaalde termijn ontoegankelijk te maken, dit kan bestaan uit verwijderen. Verwijderen is een vorm van ontoegankelijk maken.

In dit handhavingsbeleid wordt dit onderscheid verder niet gemaakt, ondanks de relevantie van dit onderscheid voor de praktijkvoering, en wordt gesproken over het éénduidig begrip ‘aanbieders van communicatiediensten’ en het ‘verwijderen of ontoegankelijk maken’.

Uitgangspunten bij inzet handhavingsinstrumenten

De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud hebben als doelstelling het tegengaan van de verspreiding van online kinderpornografisch en terroristisch materiaal.

Het toezicht richt zich op naleving van de daartoe aangewezen inhoudelijke bepalingen die in voornoemde wetten zijn opgenomen. De ATKM heeft de taak toe te zien op de naleving van deze wetten. Om die naleving te realiseren heeft de ATKM wettelijke bevoegdheden en handhavingsinstrumenten

11 Zie daarvoor naast de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud ook het Aanwijzingsbesluit toezichthoudende ambtenaren ATKM 2024. Sommige ambtenaren van de ATKM zijn aangewezen voor het toezicht op de naleving van voornoemde wetten. Zij beschikken over bevoegdheden op grond van titel 4.2 van de Awb.

toebedeeld gekregen. Voor de inzet van handhavingsinstrumenten heeft de ATKM een aantal uitgangspunten geformuleerd, dat aansluit bij de doelstellingen van beide wetten waar zij toezicht op houdt.

Deze uitgangspunten zijn als volgt:

a. Optreden zodra bekend met een overtreding (niet gedogen)

De ATKM handhaaft de Wet bestuursrechtelijke aanpak kinderpornografisch materiaal en de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud ten aanzien waarvan zij een toezichtstaak heeft. Dit ziet op de situatie waarin de ATKM een aanbieder van hostingdiensten of een aanbieder van een communicatiedienst heeft bevolen om specifiek online materiaal (kinderpornografisch dan wel terroristisch) te verwijderen of ontoegankelijk te maken en daar door geadresseerde geen gehoor aan is gegeven. Wanneer dit niet wordt nageleefd zal de ATKM handhavend optreden om deze situatie te beëindigen. De wijze waarop de ATKM dat bewerkstelligt, hangt af van de concrete situatie. Dit uitgangspunt laat onverlet dat de toezichthouders in het kader van de gehanteerde risicogebaseerde aanpak en met het oog op de beschikbare capaciteit prioriteiten in hun handhaving kunnen stellen.

b. Optreden gericht op het bereiken van normconform gedrag

Naast dat het toezicht van de ATKM zich richt op naleving van de bepalingen uit voornoemde wetgeving, neemt het bevorderen van normconform gedrag een centrale rol in. Concreet kan daarbij gedacht worden aan activiteiten in voorlichtende en adviserende zin waar een preventief effect van uitgaat. Wanneer normconform gedrag uitblijft doordat er geen gehoor wordt gegeven aan een (verwijderings)bevel wordt dit afgedwongen door de inzet van formele handhavingsinstrumenten. Indien de geconstateerde overtreding nog voortduurt, is het handhavend optreden (ook) gericht op het beëindigen van de overtreding en herstel van het naleven van de norm. Of een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete (of allebei) in het concrete geval een geschikt, noodzakelijk en evenwichtig middel is, bepaalt de ATKM mede aan de hand van de interventiemaxtrix in paragraaf 2 van haar dwangsom- en boetebeleid.

c. Bestuursrechtelijke of strafrechtelijke handhaving