5.10.2 — Taalactiviteiten productief schriftelijk (schrijven) Regeling toetswijzer doorstroomtoets PO Bonaire
Taalactiviteiten productief schriftelijk (schrijven)
Het schrijven van teksten doet een beroep op veel zogenaamde hogere denkvaardigheden. Zeker wanneer leerlingen in een vreemde taal moeten leren schrijven is de cognitieve belasting extra hoog. De woordenschat is bij het schrijven in een vreemde taal beperkter en de grammatica en spelling wijken af van de taal of talen die leerlingen van huis uit kennen. Daarnaast moeten leerlingen tijdens het schrijven de hogere orde denkvaardigheden tegelijkertijd uitvoeren: ideeën verzamelen en ordenen, formuleren, tekstkenmerken kennen en toepassen, afstemmen op doel en publiek, reviseren. Bij jonge leerlingen leidt dit tot cognitieve overbelasting. Om deze te verminderen is het heel belangrijk dat leerlingen met effectieve instructie ondersteund worden bij het schrijven. Dit helpt hen om te leren om hun aanpak van knowledge telling (idee bedenken, opschrijven, volgende idee, opschrijven, tekst is klaar als ideeën op zijn) te veranderen in een effectieve aanpak van knowledge transforming (ideeën verzamelen en evalueren en ze bewerken in het licht van het doel en het publiek van de tekst). Effectieve ondersteuning kan bij het toetsen van schrijfvaardigheid gegeven worden met een heldere schrijfopdracht die duidelijk maakt wat er op de belangrijke aspecten van schrijfvaardigheid van leerlingen verwacht wordt.
Algemene communicatieve schrijfvaardigheid wordt in het ERK als volgt gedefinieerd:
• A2: kan een reeks eenvoudige frasen en zinnen schrijven, verbonden door simpele voegwoorden als ‘én, ‘maar’ en ‘omdat’;
• B1: kan heldere samenhangende teksten schrijven over uiteenlopende vertrouwde onderwerpen binnen een interessegebied door een reeks kortere, afzonderlijke elementen lineair met elkaar te verbinden.
De volgende subcategorieën, taken en sleutelbegrippen worden beschreven:
• Creatief schrijven:
○ Taken: beschrijving van alledaagse voorwerpen en omgeving, beschrijving of vertelling van persoonlijke ervaringen, dagboek, gedicht, verhaal, recensie over film, boek of toneelstuk.
○ Sleutelbegrippen: typen teksten, complexiteit van taalgebruik (woorden-frasen-tekst), mate van helderheid, samenhang, structuur en vloeiendheid, volgen van genreconventies.
• Schriftelijke verslagen en essays:
○ Taken: posters, persoonlijke indrukken, eenvoudige teksten over vertrouwde onderwerpen, opstellen, verslagen.
○ Sleutelbegrippen: inhoud (op hogere niveaus gaat het voornamelijk om formeel schrijven, eventueel met bronnengebruik), complexiteit van taalgebruik zoals mate van vloeiendheid, en logische structuur.
• Correspondentie (modus schriftelijke interactie):
○ Taken: boodschappen en online posts, eenvoudige briefkaart, e-mails, persoonlijke brieven, reactie op advertenties.
○ Sleutelbegrippen: reeksen zeer korte zinnen met eenvoudige woorden, eenvoudige korte teksten, elementaire brieven met enige detaillering.
• Notities, berichten en formulieren (modus schriftelijke interactie):
○ Taken: eigen naam, adres, leeftijd op formulier, korte eenvoudige notities, notities met informatie die van belang is voor direct betrokkenen.
Kwaliteitseisen voor de toetsing van schrijven:
• Vanwege het niveau van de schrijfvaardigheid op niveau A2 ‘reeks eenvoudige zinnen en frasen’, is het wenselijk om alleen op niveau B1 schrijfvaardigheid direct (via zelf geschreven teksten) te toetsen.
• De taken op het niveau A2 voor correspondentie en notities en berichten zijn eveneens dermate elementair dat directe toetsing niet voor de hand ligt.
• Op niveau A2 kan indirecte toetsing (het beoordelen of reviseren van door anderen geschreven zinnen) vanwege het in het ERK ingeschatte niveau als ‘zinsniveau’ een goede optie zijn. De zinnen en frasen die de leerlingen moeten beoordelen/ en of reviseren zijn zogenaamd geschreven door leerlingen van de basisschool. Als beoordelingscriterium geeft het ERK het gebruik van verbindingswoorden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’.
• Voor niveau B1 voeren de leerlingen uit zowel de subcategorie creatief schrijven als uit de subcategorie correspondentie ten minste 2 schrijftaken uit. Voor creatief schrijven valt te denken aan het schrijven van verhalen. Bij de subcategorie schriftelijke verslagen en essays ligt op dit niveau het schrijven van verslagen voor de hand. Bij correspondentie kan gedacht worden aan een e-mail of persoonlijke brief. Bij notities, berichten en formulieren aan het invullen van een formulier.
• De schrijftaken op niveau B1 worden minimaal beoordeeld op 3 aspecten van de sleutelbegrippen en criteria uit de can-do beschrijvingen. De keuze van beoordelingscriteria is afhankelijk van de schrijfopdracht waarin het gekozen genre (en de eraan gerelateerde tekstsoort), de gewenste inhoud en het doel en het publiek van de tekst duidelijk aangegeven worden.
• Aan de schrijftaken kunnen minimaal de volgende criteria aan de communicatieve situatie worden gesteld: een realistische of voor leerlingen herkenbare schrijftaak (bijvoorbeeld een verhaal schrijven over een gebeurtenis die de schrijver zelf meegemaakt heeft), een prettige afnamesetting en een passende schrijftijd.
• Een goede schrijfopdracht is essentieel voor het naar behoren kunnen uitvoeren van schrijftaken.
29 Hoogeveen (2013). Writing with peer response using genre knowledge. A classroom intervention study. Enschede: University of Twente.
Een goede schrijfopdracht maakt het volgende duidelijk:
○ in welke communicatieve context de tekst functioneert;
○ waarover de tekst moet gaan (onderwerp);
○ om welke tekstsoort het gaat (bijv. brief, verhaal...etc.);
○ wat het doel/de functie is van de tekst;
○ wie de lezer(s) is (zijn) van de tekst (publiek);
○ aanduiding van inhoudselementen;
○ wat de gewenste lengte is van de tekst (ongeveer...woorden).
- Regeling
- Regeling toetswijzer doorstroomtoets PO Bonaire
- Soort
- ZBO-regeling
- Geldend vanaf
- 01-08-2025
- BWB-id
- BWBR0050775
- Versie
- 2025-08-01_0