De wijze waarop de hersendood is vastgesteld, dient te worden gedocumenteerd in een verklaring (zie tabel G4: «formulier vaststelling hersendood»), waarin gegevens worden vastgelegd over de verschillende diagnostische fasen (prealabale voorwaarden, klinisch-neurologisch en aanvullend onderzoek) en het officiele tijdstip van overlijden, te weten het moment waarop de definitieve diagnose «hersendood» is gesteld. Deze verklaring dient bij voorkeur ondertekend te worden door de (kinder)neuroloog of neurochirurg die het klinisch-neurologisch onderzoek heeft uitgevoerd, tenzij deze niet meer aanwezig is; in dat geval kan een andere (kinder) neuroloog of neurochirurg de verklaring ondertekenen, na zich van de resultaten van alle stappen van het protocol vergewist te hebben.

Tabel 1 De 2,5%-ondergrenswaarden (P-2,5 waarden, overeenkomend met twee standaarddeviaties onder de gemiddelde waarde) voor systolische bloeddruk bij jongens en meisjes naar leeftijd, voor verschillende lengtes (height percentiles).

Jongens

Systolische bloeddruk | Leeftijd

Normalized height | Height percentiles | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16

–1,28 | 0,10 | | 60,8 | 64,3 | 66,9 | 68,9 | 70,4 | 71,7 | 73,0 | 74,3 | 75,8 | 77,5 | 79,5 | 81,7 | 84,1 | 86,7 | 89,3 | 91,8

–0,84 | 0,20 | | 62,1 | 65,6 | 68,2 | 70,2 | 71,7 | 73,0 | 74,3 | 75,6 | 77,1 | 78,8 | 80,7 | 83,0 | 85,4 | 87,9 | 90,6 | 93,1

–0,52 | 0,30 | | 63,0 | 66,5 | 69,1 | 71,1 | 72,6 | 74,0 | 75,2 | 76,5 | 78,0 | 79,7 | 81,7 | 83,9 | 86,3 | 88,9 | 91,5 | 94,1

–0,25 | 0,40 | | 63,8 | 67,3 | 69,9 | 71,9 | 73,4 | 74,7 | 76,0 | 77,3 | 78,8 | 80,5 | 82,4 | 84,7 | 87,1 | 89,7 | 92,3 | 94,8

–0,00 | 0,50 | | 64,5 | 68,0 | 70,6 | 72,6 | 74,1 | 75,4 | 76,7 | 78,0 | 79,5 | 81,2 | 83,2 | 85,4 | 87,8 | 90,4 | 93,0 | 95,5

0,25 | 0,60 | | 65,1 | 68,7 | 71,3 | 73,2 | 74,8 | 76,1 | 77,4 | 78,7 | 80,2 | 81,9 | 83,8 | 86,0 | 88,5 | 91,0 | 93,7 | 96,2

0,52 | 0,70 | | 65,8 | 69,4 | 72,0 | 73,9 | 75,5 | 76,8 | 78,1 | 79,4 | 80,9 | 82,6 | 84,5 | 86,7 | 89,2 | 91,7 | 94,4 | 96,9

0,84 | 0,80 | | 66,6 | 70,1 | 72,7 | 74,7 | 76,3 | 77,6 | 78,8 | 80,2 | 81,6 | 83,3 | 85,3 | 87,5 | 89,9 | 92,5 | 95,1 | 97,7

1,28 | 0,90 | | 67,6 | 71,1 | 73,7 | 75,7 | 77,2 | 78,5 | 79,8 | 81,1 | 82,6 | 84,3 | 86,3 | 88,5 | 90,9 | 93,5 | 96,1 | 98,6

Meisjes

Systolische bloeddruk | Leeftijd

Normalized height | Height percentiles | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16

–1,28 | 0,10 | | 63,8 | 65,4 | 66,9 | 68,4 | 70,0 | 71,6 | 73,3 | 75,1 | 77,0 | 78,9 | 80,9 | 82,8 | 84,6 | 86,2 | 87,4 | 88,3

–0,84 | 0,20 | | 64,6 | 66,2 | 67,8 | 69,3 | 70,8 | 72,4 | 74,2 | 76,0 | 77,8 | 79,8 | 81,7 | 83,6 | 85,4 | 87,0 | 88,3 | 89,2

–0,52 | 0,30 | | 65,3 | 66,9 | 68,4 | 69,9 | 71,4 | 73,1 | 74,8 | 76,6 | 78,5 | 80,4 | 82,3 | 84,2 | 86,0 | 87,6 | 88,9 | 89,8

–0,25 | 0,40 | | 65,8 | 67,4 | 68,9 | 70,4 | 72,0 | 73,6 | 75,3 | 77,1 | 79,0 | 80,9 | 82,9 | 84,8 | 86,6 | 88,2 | 89,5 | 90,4

0,00 | 0,50 | | 66,3 | 67,9 | 69,4 | 70,9 | 72,5 | 74,1 | 75,8 | 77,6 | 79,5 | 81,5 | 83,4 | 85,3 | 87,1 | 88,7 | 90,0 | 90,9

0,25 | 0,60 | | 66,8 | 68,4 | 70,0 | 71,5 | 73,0 | 74,6 | 76,4 | 78,2 | 80,0 | 82,0 | 83,9 | 85,8 | 87,6 | 89,2 | 90,5 | 91,4

0,52 | 0,70 | | 67,4 | 69,0 | 70,5 | 72,0 | 73,6 | 75,2 | 76,9 | 78,7 | 80,6 | 82,5 | 84,5 | 86,4 | 88,2 | 89,7 | 91,0 | 91,9

0,84 | 0,80 | | 68,0 | 69,6 | 71,2 | 72,7 | 74,2 | 75,9 | 77,6 | 79,4 | 81,2 | 83,2 | 85,1 | 87,0 | 88,8 | 90,4 | 91,7 | 92,6

1,28 | 0,90 | | 68,9 | 70,5 | 72,0 | 73,6 | 75,1 | 76,7 | 78,5 | 80,3 | 82,1 | 84,1 | 86,0 | 87,9 | 89,7 | 91,3 | 92,6 | 93,5

Bron: deze waarden zijn afgeleid van bloeddrukgegevens uit The Fourth Report on the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure in Children and Adolescents. National High Blood Pressure Education Program Working Group on High Blood Pressure in Children and Adolescents. Pediatrics 2004; 114:555-76 (gegevens bewerkt door drs. C.W. Bollen, kinderarts-intensivist, Universitair Medisch Centrum Utrecht).

• observatie:

1) observeer spontane reactie; indien geen reactie:

2) observeer reactie op luid aanspreken; indien geen reactie:

3) observeer reactie op pijnprikkel.

• registratie: noteer afzonderlijk + in volgorde de scores E, M, V. Noteer de beste reacties + bijzonderheden.

Niet verricht = nv; tube/tracheacanule = t.

• rapportage: meld elke reactievermindering (double-check bij twijfel).

• oogleden niet kunnen sluiten is niet gelijk aan ogen openen.

• pijnprikkel: op nagelbed, sternum, huidplooi borst of supra-orbitaal.

• lokaliseren: hand over midline buik/borst brengen of boven kin.

Tabel 2 De Glasgow Coma Scale (GCS) voor volwassenen + kinderen vanaf 6 jaar.a

Actief openen van de ogen: E-score (E = Eye) | niet | 1

op pijnprikkels | 2

op aanspreken | 3

spontaan | 4

Motorische reactie van de armen op prikkels: M-score (M = Motor) | geen reactie | 1

strekken | 2

abnormaal buigen | 3

terugtrekken | 4

lokaliseren | 5

opdrachten uitvoeren | 6

Verbale reactie: V-score (V = Verbal) | tube/tracheacanule | t

geen reactie | 1

onverstaanbaar (alleen klanken) | 2

inadequaat (alleen woorden) | 3

verward (verwarde zinnen) | 4

georiënteerd, helder | 5

a Toelichting:

Criteria en aandachtspunten GCS:

• observatie: 1) observeer spontane reactie; indien geen reactie: 2) observeer reactie op luid aanspreken; indien geen reactie: 3) observeer reactie op pijnprikkel

• registratie: noteer afzonderlijk + in volgorde de scores E, M, V. Noteer de beste reacties + bijzonderheden. Niet verricht = nv; tube/tracheacanule = t.

• rapportage: meld elke reactievermindering (double-check bij twijfel)

• oogleden niet kunnen sluiten is niet gelijk aan ogen openen

• pijnprikkel: op nagelbed, sternum, huidplooi borst of supra-orbitaal

• lokaliseren: hand over midline buik/borst brengen of boven kin.

Tabel 3 De Pediatric Glasgow Coma Scale (PGCS) voor kinderen < 6 jaar.a

Actief openen van de ogen: E-score (E = Eye) | niet | 1

op pijnprikkels | 2

op aanspreken | 3

spontaan | 4

Motorische reactie van de armen op prikkels: M-score (M = Motor) | geen reactie (0 – 6 mnd: flexie) | 1

strekt op pijn (6 mnd – 2 jr: lokaliseren) | 2

flexie op pijn | 3

lokaliseert pijn | 4

voert opdrachten uit (2 tot 6 jaar) | 5

Verbale reactie: V-score (V = Verbal) | tube (beademing) | t

geen reactie | 1

huilt/schreeuwt | 2

stemgeluiden | 3

woorden | 4

georiënteerd | 5

a Toelichting:

Normale totaalscore PGCS:

• 5 jaar en ouder: E4, M5, V5

• 2 – 5 jaar: E4, M5, V4

• 1 – 2 jaar: E4, M4, V4

• 6 mnd – 1 jaar: E4, M4, V3

• 0 – 6 maanden: E4, M3, V2

Criteria en aandachtspunten PGCS:

• observatie + registratie + rapportage: conform GCS

• oogleden niet kunnen sluiten is niet gelijk aan ogen openen

• pijnprikkel: op nagelbed (geen pen/potlood) of huidplooi borst, geen supra-orbitale pijnprikkel toedienen

• M3: geen onderscheid tussen abnormaal buigen en terugtrekken

• lokaliseren: iedere beweging in de richting van een pijnprikkel

• georiënteerd: kind noemt eigen naam of weet waar hij/zij is

Tabel 4 Formulier vaststelling hersendood

Algemene gegevens patiënt

Naam, voorletters:

Geboortedatum:

Geslacht:

Adres:

1. Diagnose

Primair hersenletsel: | ...............................................

Tijdstip ongeval/begin ziekte: | datum | | tijd

Tijdstip onderzoek: | datum | | tijd

2. Uitsluitingscriteriaa

Is er sprake van:

Hypothermie: | ja | | nee

Hypotensie: | ja | | nee

Intoxicatie, medicatie, anders dan medicamenteuze neurodepressie: | ja | | nee

Blokkade neuromusculaire overgang: | ja | | nee

Metabole/biochemische stoornis: | ja | | nee

Reanimatie in de 12 uren voorafgaande aan de start van de hersendoodprocedure | ja | | nee

3. Medicamenteuze neurodepressie

Is er sprake van medicamenteuze neurodepressie die de beoordeling onbetrouwbaar maakt: | ja | | nee

4. Klinisch-neurologisch onderzoek

Tijdstip: | datum | | tijd

Bewustzijn:

(P)GCS-score: | E = | / M = | | / V=

Hersenstamfunctie:

Pupilreactie op licht: | ja | | nee

Corneareflex: | ja | | nee

Oculocefale reflex: | ja | | nee